Vorige maand was ik in Ede aanwezig bij een lezing van Robert Jan Simons, de onderwijspsycholoog die ik in mijn review van Het bijdehandboek al noemde. Hij stipte enkele zaken aan waarmee wij in het onderwijs, volgens mij, best wel eens ons voordeel zouden kunnen doen. Zijn pleidooi luidt, in het kort, dat wij onze leerlingen meer nieuwsgierig moeten maken.

Hij begon zijn lezing door te stellen dat in de communicatiewetenschap, reclame- & filmwereld en de retorica nieuwsgierigheid wekken een centrale rol speelt. Via een eenvoudige opdracht ervoeren we hoe effectief nieuwsgierigheid kan zijn als drijfveer om iets te willen weten. Hij voegde er vervolgens een anekdote aan toe. Toen Einstein gevraagd hoe het komt dat hij zo geleerd was, antwoordde hij dat hij helemaal niet geleerd was maar nieuwsgierig. Op de vervolgvraag hoe dit dat kwam antwoordde hij: “Dit komt door mijn moeder. Zij vroeg mij elke dag of ik nog een goede vraag had gesteld.” Onze nieuwsgierigheid over nieuwsgierigheid was gewekt.

Het grappige is dat de literatuur lijkt te suggereren dat als je iemand regelmatig nieuwsgierig maakt, hij of zij vaker nieuwsgierig zal worden. De neurotransmitter dopamine die aangemaakt wordt bij nieuwsgierigheid, zorgt er namelijk voor dat je een geluksgevoel ervaart. Een belangrijk pluspunt is dat die dopamine bovendien een positief effect heeft op je leervermogen en motivatie. Denk maar eens terug aan wat er met jou gebeurde toen die ene docent tegen je zei dat je dat wat hij nu ging vertellen niet hoefde te onthouden, of dat je enkele bladzijden over moest slaan in je boek, of dat iets te moeilijk voor jou en je klasgenoten zou zijn…

Ok, maar hoe maak je dan iemand nieuwsgierig? Vier pijlers die professor Simons noemt zijn
1] verstoren;
2] achterhouden;
3] open houden;
4] vragen stellen.
Met verstoren bedoelen we dat je twijfel zaait of verbazing wekt. Het wereldbeeld van je leerlingen wordt dus (tijdelijk) verstoord. [Zie dit filmpje van Bas Haring] Achterhouden is wat die ene docent deed die ik hierboven beschreef. Hierbij schiet me ook een van mijn favoriete uitspraken van Ken Venturi te binnen. “There are two great rules of life: 1] Never tell everything at once.” Onder open houden verstaan we dat je activiteit de leerling uitnodigt om zelf te ontdekken, dat de taak complex genoeg is om even mee bezig te zijn en dat je leerlingen er vooral zélf mee bezig zijn. Bij het vragen stellen (denk aan Einstein) hou je in het achterhoofd dat je je vragen opbouwt (begin met voorkennis), dat je doorvraagt, vragen eventueel richt/verduidelijkt, de vragen van je leerlingen doorspeelt en een eventuele stilte niet uit de weg gaat. Geef ze tijd om na te denken. En eigenlijk is het uiteindelijke antwoord minder interessant dan de vraag en de nieuwsgierigheid die hij oproept.

Wat betekent dit nou voor het onderwijs en, meer specifiek, de docent? Als wij onze leerlingen willen prikkelen, als wij hen nieuwsgierig – en dus meer betrokken bij hun eigen leerproces – willen maken, zullen wij het goede voorbeeld moeten geven. We zullen zelf die nieuwsgierigheid uit moeten stralen. Door met de inhoud van ons vak bezig te zijn, bijvoorbeeld. Door te experimenteren met werkvormen. Door nieuwsgierig te zijn naar onze leerlingen en hen te helpen nieuwsgierig te worden naar en zich te verbazen over de wereld om hen heen. Het leuke is dat nieuwsgierigheid een persoonlijkheidseigenschap is die veranderbaar is. En waar je dus, als docent, aan kunt werken. Voor jezelf én je leerlingen. Om dat laatste voor elkaar te krijgen is het belangrijk dat we niet te veel informatie tegelijk geven (hou het klein), dat we vragen stellen en hen aansporen vragen te stellen. Aan zichzelf, aan ons en aan elkaar.

Een van de laatste scènes van Skyfall, de nieuwste James Bond, zou wat dit betreft wel eens bruikbaar kunnen zijn. Hierin erft Bond de English Bulldog van M. Een zeer symbolisch cadeau. Weten onze leerlingen waarom?

Ik ben benieuwd. Ik hoop jullie ook!

PS: Op Discovery Channel start deze maand [een programma] dat draait om nieuwsgierigheid.

Meer lezen? Klass Mellander – The Power of Learning; Manon Ruijter, Robert Jan Simons – Canon van het Leren