Naamloos-1

Auteur: Pasi Sahlberg
ISBN: 978-90-817484-3-8

Eind januari (excuses voor de vertraging) ben ik in Zwolle bij een lezing van Dr. Pasi Sahlberg geweest. In eerste instantie was ik van plan over de lezing van deze onderwijsvernieuwer en schoolverbeteraar verslag te doen, maar later leek het me een beter idee om zijn boek hier te bespreken. Bij dezen is het zover.

Sahlberg geeft wereldwijd lezingen over het opvallend succesvolle Finse onderwijssysteem. In Finnish Lessons probeert hij uit te leggen op welke principes dat onderwijs gestoeld is. Jan Heijmans (Pabo Zwolle) beschrijft in de epiloog bovendien hoe we de Pasi-lessen in het Nederlandse onderwijs kunnen toe passen. Centraal in de Finse Weg (zoals in dit boek de vertaling van “Finnish Way” luidt) staan samenwerking, persoonlijk leren, gelijkwaardigheid en professionaliteit. Hieronder per hoofdstuk een globaal beeld van hoe Sahlberg tegen het onderwijs aankijkt.

1] Goed onderwijs moet toegankelijk zijn voor alle kinderen. Daarnaast moet het zich richten op de ontwikkeling van de individuele, totale persoonlijkheid van het kind. Sociale rechtvaardigheid en oog voor het individu, dus. Een interessant idee is hierbij de peruskoulu, het funderend onderwijs, wat inhoudt dat alle leerlingen de eerste 9 jaar hetzelfde onderwijs genieten. Dat lijkt haaks te staan op die aandacht voor het individu. Je mag echter niet uit het oog verliezen dat die peruskoulu gepaard gaat met een nieuwe benadering van lesgeven en leren: meer aandacht voor loopbaanoriëntatie en meer samenwerking tussen docenten met verschillende achtergronden. Het is immers juíst door expliciet te kiezen voor het samenbrengen van een grote diversiteit aan leerlingen, dat je niet meer aan differentiatie en aandacht voor het individu ontkomt.

2] Finland heeft haar onderwijs volgens het Less-is-more-principe ingericht. Dat houdt in dat er mnder nadruk is op gestandaardiseerde toetsen, omdat die zich vaak richten op prestaties op een zeer beperkt aantal gebieden. Je daar te veel op richten zou immers ten koste kunnen gaan van de ontwikkeling en creativiteit van de leerlingen. Zeer inspirerend vind ik Sahlberg als hij pleit voor het herevalueren van het fenomeen zittenblijven zoals dat vandaag de dag ingevuld wordt (zittenblijven is inefficiënt, duur en weinig stimulerend). Hetzelfde geldt voor als hij uitlegt hoe je meer kunt leren door minder les te krijgen, minder huiswerk te maken, minder te toetsen (maar meer op de voortgang te focussen en meer oog te hebben voor het individu).

3] In Finland wordt veel belang gehecht aan de (academische) kwaliteit van de leraren. Het docentschap is in Finland, in tegenstelling tot de huidige situatie in Nederland, een beroep dat een hoge sociale status heeft. Hierdoor is er de luxe situatie waarin lerarenopleidingen ruim keuze hebben. Slechts de beste en meest toegewijde studenten kunnen hun droom om docent te worden, waarmaken. Pasi besteedt ook veel aandacht aan wat de taak van docenten is. Daarnaast steekt hij sterk in op de voordelen van systematisch samenwerken (met elkaar, maar ook met het bredere veld van bijvoorbeeld ouders en het bedrijfsleven) en een onderzoekende houding, onder andere naar innovaties. Een laatste punt waar hij veel gewicht aan hangt is dat er gewerkt moet kunnen worden op basis van vertrouwen. Door docenten, door leerlingen. Vertrouwen van de politiek, de maatschappij, schoolleiders en ouders.

4] We leven in een dynamische kennissamenleving. Het onderwijsbeleid moet dus gebaseerd zijn op een langetermijnvisie die ruimte biedt aan creativiteit en innovatie, een visie waarin iedereen dezelfde kansen heeft. Onze leerlingen dienen we te helpen zichzelf te ontwikkelen tot kritische consumenten, en we moeten hen in staat stellen authentiek te leren. Sahlberg waarschuwt voor standaardisering van het onderwijs, zowel op internationaal als op nationaal vlak. Het gaat erom dat we oog blijven houden voor wat de leerling nodig heeft, dát moet de norm zijn. Scholen dienen daarom te inspireren en uit te dagen.

5] In zijn vijfde hoofdstuk legt de auteur nogmaals nadruk op autonomie, samenwerking (=gedeelde verantwoordelijkheid), leven lang leren en uitdagen. Dit alles onder de noemer professionele verantwoordelijkheid. Ook maakt Sahlberg een onderscheid tussen de, zoals hij het noemt, rationele benadering van onderwijsverbetering [McKinsey], de bureaucratische benadering [No Child Left Behind] en de Finse benadering. Die laatste is een totaalbenadering. “In een complex systeem bepalen de interacties tussen de onderdelen van het systeem het gedrag van het systeem net zo sterk als de individuele onderdelen zelf.” Met andere woorden, als je het onderwijs aan wilt pakken, dien je ook oog te hebben voor het sociaal en economisch perspectief. En dat, altijd, met het oog op de toekomst en het individuele talent van de leerling.

Finnish Lessons is, in de meest positieve zin van het woord, een gevaarlijk boek. Een boek dat ideeën oppert, en ruimte laat voor een eigen invulling daarvan. Een boek dat je onrustig maakt. Een boek waardoor je in beweging wilt komen.