[Eerst even dit: ik ben zelf gepest. Het begon in het PO en eindigde in de bovenbouw van het VO. Ik heb, kortom, geen volledig onbezorgde tijd gehad op school. In mijn volwassen leven heb ik, zoals velen met mij, nog effecten van dat pesten mogen ondervinden. Ik vind dan ook dat ik mag pretenderen te weten waar ik het over heb. En laat ik één ding voorop stellen: pesten ís een probleem. ]

In het paniekvoetbal dat vanuit Den Haag regelmatig met het onderwijs gespeeld wordt, is er sinds 25 maart een kersverse tactiek. De staatssecretaris van onderwijs heeft namelijk iets nieuws bedacht: scholen worden wettelijk verplicht pesten te voorkomen. Dat pesten aangepakt moet worden spreekt voor zich, maar slaan we nu niet een beetje door?

Natuurlijk zou ik liever hebben gehad dat mijn docenten destijds hadden ingegrepen. In het kader van een veilige leeromgeving kun je, net als het ministerie, zelfs stellen dat die veiligheid binnen de verantwoordelijkheid van de school viel. Natuurlijk. Maar om in te kunnen grijpen moet je echter eerst signaleren. Het vervelende daaraan is dat dat bij pesten niet altijd makkelijk is. Pesters zijn slim. De gepeste doet het liefst alsof er niets aan de hand is. De docent doet zijn best de klas de leerstof mee te geven. Als we onderwijspersoneel kunnen helpen pesten beter te signaleren, zullen we absoluut winst behalen, dat klopt.

Maar is pesten daarmee de verantwoordelijkheid van de school? En denken Dekker & Dullaert dat pesten iets is dat alleen op scholen gebeurt? Wat te denken van sportclubs? Of het uitgaansleven? Op de fiets naar huis? En cyberpesten, hoe zit het daarmee? Hebben ouders geen rol te spelen? En de kinderen zelf? Denken we nou echt dat zij niet weten dat pesten verkeerd is? Pesten, ten slotte, volwassenen niet? En dan nog deze vraag: toen we de schoolpleinen rookvrij maakten, zijn leerlingen toen massaal gestopt met roken of zijn ze elders gaan roken?

Enige tijd geleden stelde ik op deze site enkele manieren voor om aan pesten aandacht te besteden in je les. Door het bespreken van pesten te integreren in je curriculum bereik je mijns inziens veel meer dan door het tegen te gaan als het de kop op steekt. Door het te bespreken, stel je jezelf bijvoorbeeld in staat in te spelen op de verantwoordelijkheid van de groep. Je kunt het hebben over verschillen die er nou eenmaal altijd zijn tussen mensen. Door handvatten te bieden om beter om te kunnen gaan met pestgedrag kun je een bijdrage te leveren aan het weerbaarder maken van de leerlingen – we herkennen ze allemaal – die wel eens gepest zou kunnen worden.

En dat is wat ik mis in deze discussie: de gebrekkige mentale weerbaarheid van pubers. Zou het zo kunnen zijn dat het niet zozeer het pesten, maar het er niet mee om kunnen gaan was wat Tim en Fleur het leven gekost heeft? Ook hier lijkt me dat de verantwoordelijkheid niet bij scholen gelegd zou moeten worden, maar dat leerlingen, ouders, scholen en maatschappij de handen ineen dienen te slaan. We zijn immers geen eilandjes op zich maar een complex systeem waarin “de interacties tussen de onderdelen van het systeem het gedrag van het systeem net zo sterk [bepalen] als de individuele onderdelen zelf.” (Pasi Sahlberg)child-being-bullied-at-school